Palliatief redeneren

Breng de situatie van de patiënt systematisch in kaart op alle vier de dimensies. Begin bij wat de patiënt zelf aangeeft, en vul aan met observaties van naasten en zorgprofessionals. 

Inventariseer: 

• Medische voorgeschiedenis: diagnose, comorbiditeit, behandeling 
• Beeld patiënt op 4 dimensies: lichamelijk, psychisch, sociaal, existentieel1 
• Levensverwachting 
• Medicatie 
• Symptoomanalyse 
• Wensen en prioriteiten van patiënt en naasten 
• Betekenis huidige situatie door patiënt 
• Stem af met patiënt en naasten 
• Overweeg gebruik meetinstrumenten

• Prioriteer klachten en symptomen; maak werkhypothese.   
  • De werkhypothese beschrijft het probleem met de vermoedelijke oorzaken en beïnvloedende factoren. Ze geeft richting aan je beleid en maakt je redenering transparant voor collega's, patiënt en naasten.2 
• Formuleer doel van het beleid  
  • Bedenk vooraf wat je wilt en kunt bereiken: volledige klachtverlichting, stabilisatie, of bewust accepteren van een klacht of zorg? Het doel stuurt je keuze voor interventies of het achterwege laten daarvan.  
• Besluit gezamenlijk  
  • Welke behandelingen zijn zinvol, haalbaar en gewenst, gegeven de situatie, de wensen van de patiënt en de levensverwachting? Is consultatie of aanvullend onderzoek aangewezen?  
• Stel plan van aanpak op. Gebruik hiervoor , waar mogelijk, de richtlijnen palliatieve zorg:  
  • Behandeling oorzaak — behandel oorzakelijke, uitlokkende of instandhoudende factoren, waar mogelijk en proportioneel 
  • Symptomatische behandeling — verlicht klachten niet-medicamenteus en/of medicamenteus; stem af op wat de patiënt aankan en wenst 
  • Ondersteunende zorg — denk aan psychosociale begeleiding, fysiotherapie, geestelijke verzorging 
• Start proactief zorgplanningsgesprek  
  • Denk toekomstgericht. Anticipeer op wat er kan veranderen. Welke nieuwe problemen kunnen ontstaan? Bespreek scenario's met de patiënt en naasten en maak afspraken over wat er bij verslechtering gedaan wordt. Leg dit vast in het proactief zorgplan. 
• Stem af met patiënt en naasten. 
• Overweeg gebruik meetinstrumenten. 

Goede zorg stopt niet bij het maken van een plan. Evaluatie van het beleid is essentieel 

• Evalueer effect niet-medicamenteuze en medicamenteuze interventies 
  • inclusief de behandeling van oorzakelijke en beïnvloedende factoren 
• Spreek concreet af hoe, door wie en wanneer het effect van het ingezette beleid gemeten en besproken wordt: 
  • Meet effect op:  
    • Klachten en problemen: zijn ze afgenomen? Gebruik meetinstrument(USD-4D of een ander gevalideerd meetinstrument): structureel meten helpt veranderingen tijdig te signaleren en maakt de evaluatie toetsbaar 
    • Gebruik hiervoor het USD-4D of een andere gevalideerde meetmethode 
    • Beleving, functioneren, welbevinden, waarden en wensen, ervaart de patiënt het beleid als passend?  
  • Wie evalueert: leg vast welke zorgprofessional verantwoordelijk is voor de follow-up; leg dit ook vast in het dossier zodat alle betrokkenen weten wat er verwacht wordt en wanneer 
  • Volgend evaluatiemoment: plan dit bij voorkeur direct in, zodat het niet vergeten wordt  
• Vervolg proactieve zorgplanning.  
• Stem af met patiënt en naasten. 
• Overweeg gebruik meetinstrumenten. 

Wat vandaag passend is, kan morgen achterhaald zijn. Herhaal de cyclus bij elke relevante verandering. Niet alleen bij crises, maar ook bij geleidelijke achteruitgang of bij signalen van de patiënt of naasten zelf. 

• Stel effect vast: 
  • Effect goed: 
    Blijf periodiek evalueren → ga terug naar stap 3  
    Zolang het goed gaat, hoef je de situatie niet opnieuw volledig in kaart te brengen. Wel blijven monitoren en afspraken over evaluatie actueel houden. 
• Effect afwezig of beperkt:  
  • Stel beleid bij → ga terug naar stap 2  
    Zijn de juiste interventies ingezet? Zijn er factoren die het effect belemmeren? Pas het plan aan. 
  • Breng situatie opnieuw in kaart en stel werkhypothese bij → ga terug naar stap 1.  
    Als bijstellen van het beleid niet volstaat, kan de werkhypothese onjuist of onvolledig zijn. Begin opnieuw bij de inventarisatie. 
  • Accepteer, communiceer en ondersteun.  
    Soms is verdere behandeling niet zinvol of niet gewenst. Accepteer de situatie bewust, in overleg met de patiënt en naasten. Communiceer hierover open en zorg voor adequate ondersteuning. 
• Bespreek proactieve zorgplanning 
• Stem af met patiënt en naasten 
• Overweeg gebruik meetinstrumenten.