Judith Meijers: 'Verpleegkundig leiderschap vraagt om moed en positionering' (Pallium-interview)

Sinds februari 2025 is Judith Meijers bijzonder lector Verpleegkundig Leiderschap. In dit nieuwe lectoraat onderzoeken Zuyderland en Zuyd hoe verpleegkundigen en verzorgenden meer regie nemen – vooral in de zorg voor ouderen in de laatste levensfase. In dit interview vertelt zij wat verpleegkundig leiderschap volgens haar betekent, waarom het in de palliatieve zorg onmisbaar is en wat er nodig is om verpleegkundigen sterker te positioneren — in de praktijk én aan de beleidstafel.

Wat is verpleegkundig leiderschap?

‘Voor mij begint verpleegkundig leiderschap bij zelfbewustzijn in alle zorg die je verleent. Dat betekent dat je weet wie je bent, waar je voor staat en gaat . Dat je op de juiste momenten het belangrijke gesprek durft aan te – met patiënten en hun naasten, maar ook met collega’s binnen het team en aan de beleidstafel. Het gaat daarnaast om professionele ontwikkeling: verantwoordelijkheid nemen, een duidelijke visie hebben én die ook uitdragen, en actief zorgen voor verbinding tussen alle betrokken zorgverleners.’

Welke kennis en vaardigheden zijn essentieel voor verpleegkundig leiderschap?

‘Zelfreflectie is heel belangrijk. Je moet jezelf kennen: hoe communiceer ik? Wat vind ik spannend en waar voel ik ongemak? Waar zit mijn kracht? Als je verandering wilt realiseren in een organisatie moet je ook begrijpen hoe die organisatie werkt. Waar zit ruimte voor beweging? Waar zit weerstand? Daarnaast is organisatiesensitiviteit en strategisch inzicht essentieel. Wie verandering wil realiseren, moet begrijpen hoe een organisatie werkt: waar liggen formele en informele machtslijnen? Waar is ruimte voor beweging? Waar zit weerstand en wat zegt die weerstand? Leiderschap betekent dat je kunt schakelen tussen zorginhoud en systeemniveau.'

'Ook vraagt verpleegkundig leiderschap om moed en positionering. Soms moet je boven de massa durven uitstijgen, een afwijkend standpunt innemen of een lastig gesprek voeren - terwijl je tegelijkertijd in verbinding blijft met collega’s én trouw blijft aan jezelf.’

‘Kortom: verpleegkundig leiderschap vraagt om de combinatie van persoonlijke diepgang, strategisch inzicht en verbindend vermogen — steeds gericht op het realiseren van passende, mensgerichte zorg.’

Je bent van huis uit verpleegkundige. Wat is je affiniteit met de palliatieve zorg?

‘Het zit in de familie; mijn moeder was verzorgende, mijn oma ook. Toen ik vier was, nam mijn moeder ontslag om voor haar vader te zorgen, die stervende was. Ze heeft bijna een jaar voor hem thuis gezorgd. Hij overleed uiteindelijk toch in het ziekenhuis, terwijl dat niet zijn wens was. Die heftige periode heeft veel indruk op mij gemaakt. Ik denk dat daar het zaadje is geplant.’

‘Wat mij verder motiveert: vorig jaar zijn mijn beide ouders overleden. Van dichtbij zag ik hoe beperkt de samenwerking in de zorg soms is. De aandacht ging vooral uit naar de ziekte en naar de handelingen die moesten worden verricht. Mijn ouders kwamen terecht in een zorgsysteem met veel administratie en steeds wisselende gezichten. Zorgverleners waren bijvoorbeeld niet op de hoogte van het bestaan van vrijwilligers in de palliatieve zorg. Uiteindelijk zijn die er wel gekomen, omdat ik wist dat die mogelijkheid bestond.’

‘Pas in de fase waarin mijn ouders in een hospice werden verzorgd, kon ik weer dochter zijn in plaats van regisseur van zorg. Die ervaring heeft mijn overtuiging versterkt dat zorg mensgerichter, beter afgestemd en beter verbonden moet zijn.’

Waarom is verpleegkundig leiderschap in de palliatieve zorg zo belangrijk?

‘Palliatieve zorg draait om het behouden en bevorderen van kwaliteit van leven en comfort in de laatste levensfase. Dat vraagt om aandacht voor de wensen en grenzen van patiënten en naasten, passende zorg en intensieve samenwerking met andere zorgprofessionals. Verpleegkundigen moeten in de palliatieve zorg een centrale, verbindende en leidende rol spelen. Zij staan dicht bij de patiënt en diens naasten, kennen de persoon en zijn of haar levensverhaal en bieden ondersteuning op lichamelijk, psychisch en sociaal vlak. Door hun nabijheid en toegankelijkheid kunnen zij zorgen voor continuïteit, verbinding en een goede afstemming van zorg.’

‘Juist daarom is verpleegkundig leiderschap essentieel in de palliatieve zorg: het stelt verpleegkundigen in staat regie te nemen, kwaliteit te bewaken en bij te dragen aan een waardige laatste levensfase — met aandacht voor zowel goed leven als goed sterven.’

Zeventig procent van de verpleegkundigen zegt zich onvoldoende toegerust te voelen om palliatieve zorg te verlenen. Wat wordt er gedaan aan onderwijs en onderzoek op het gebied van verpleegkundig leiderschap?

‘Het Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde heeft leiderschap in de verpleegkunde vastgelegd in Nursing 2030, het opleidingsprofiel voor aankomende verpleegkundigen. Thema’s als zeggenschap, professionele identiteit en reflectie zijn daarin stevig verankerd. Daarmee wordt leiderschap niet gezien als iets extra’s, maar als een kernonderdeel van het vak.'

'Juist in de praktijk vraagt palliatieve zorg om blijvende professionele groei. Daarom zijn er verschillende cursussen, bij- en nascholingen en opleidingsmodules waarin verpleegkundig leiderschap wordt verbonden aan palliatieve zorg. Die trajecten richten zich niet alleen op kennis over symptoommanagement of communicatie, maar ook op het versterken van zelfreflectie, samenwerking in de keten en het nemen van professionele verantwoordelijkheid. Ook binnen onderzoek krijgt dit thema steeds meer aandacht. Er wordt gekeken hoe verpleegkundigen beter toegerust kunnen worden om regie te nemen in complexe zorgsituaties, hoe zeggenschap kan worden versterkt en hoe leiderschap bijdraagt aan kwaliteit van palliatieve zorg. Onderwijs, praktijk en onderzoek trekken daarin steeds nadrukkelijker samen op.’

Wat is er verder nodig om verpleegkundig leiderschap te stimuleren?

‘Verpleegkundig leiderschap werkt in twee richtingen: het gaat niet alleen van binnen naar buiten, maar ook van buiten naar binnen. Het vraagt om persoonlijke ontwikkeling, maar ook om structurele positionering. Verpleegkundigen moeten daadwerkelijk plaatsnemen in stuurgroepen, werkgroepen en besluitvormingstrajecten. Die formele inbedding gebeurt nog te weinig binnen zorginstellingen 

‘Tegelijkertijd zie ik dat verpleegkundigen zichzelf soms onderschatten — een soort Calimero-complex, zeker in het bijzijn van medisch specialisten. Dat is nergens voor nodig. Verpleegkundigen mogen trots zijn op hun expertise, hun klinische blik en hun ervaring in de directe patiëntenzorg. Er zijn steeds meer landelijke werkgroepen en zelfs raden van toezicht waarin verpleegkundigen zitting hebben. Dat is een belangrijke ontwikkeling. Maar aanwezigheid alleen is niet genoeg. Mijn boodschap aan verpleegkundigen is: bereid je goed voor. Weet welke belangen er aan tafel spelen, begrijp het krachtenveld, maar wees ook helder over wat jíj wilt inbrengen. Maak expliciet wat je nodig hebt om goede zorg te kunnen leveren.Verpleegkundigen moeten de houding ontwikkelen dat er niet óver hen wordt gesproken, maar mét hen. Professionele zeggenschap begint bij jezelf positioneren - met inhoud, met overtuiging en met verbinding.’

‘En misschien wel het belangrijkste: blijf je herinneren waarom je verpleegkundige bent geworden. Dat besef helpt om koers te houden én het plezier in je werk te behouden, juist wanneer het systeem weerbarstig is.’

Judith Meijers houdt haar inaugurele rede als lector in november 2026.
 

Pallium was het eerste vakblad over palliatieve zorg. In januari 2023 kwam het laatste fysieke exemplaar van dit tijdschrift uit. In overleg met de Palliaweb-redactie is besloten het Pallium-interview maandelijks door te zetten op Palliaweb. Dit interview is hier een onderdeel van. Bekijk alle Pallium-interviews.