Kerncijfers Vrijwilligers palliatieve terminale zorg
Verwachte update cijfers: tweede kwartaal 2027
VPTZ Nederland (Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg) is de landelijke vereniging van organisaties die met inzet van vrijwilligers ondersteuning bieden in de laatste levensfase. VPTZ Nederland ondersteunt haar leden om met goed opgeleide vrijwilligers passende palliatieve zorg te bieden aan cliënten op de plek van voorkeur. De Associatie Hospicezorg Nederland (AHzN) maakt zich sterk voor hoogwaardige hospicezorg door gespecialiseerde zorgmedewerkers en vrijwilligers met een nadruk op kwaliteit, kennisopbouw en kennisverspreiding. Gezamenlijk ondersteunen VPTZ Nederland (204) en AHzN (44) 231 lidorganisaties1. Thuis, in hospices2 en binnen zorginstellingen bieden vrijwilligers tijd, aandacht en ondersteuning aan mensen in de laatste levensfase en hun naasten.
In 2025 zijn er:
Vrijwilligers en cliënten
Ondanks de maatschappelijke trend waarin het steeds moeilijker wordt om vrijwilligers te vinden en behouden, waren voor beide koepels in totaal 14.737* vrijwilligers actief. 79% van de aangesloten organisaties beschikt hiermee over voldoende vrijwilligers.
In 2025 zijn er in totaal 18.757* cliënten ondersteund door vrijwilligers van VPTZ Nederland en AHzN. Daarmee ligt het aantal ondersteunde cliënten opnieuw hoger dan in voorgaande jaren: ten opzichte van 2024 is sprake van een stijging van ongeveer 1.000 cliënten. De opgenomen cliënten komen vooral meer in de hospices terecht. Ten opzichte van vorig jaar zijn de thuisinzetten met 7% gedaald. Inmiddels betreft ruim een kwart van alle thuisinzetten een spoedinzet binnen 24 uur en overlijdt een aanzienlijk aantal mensen voordat een vrijwilliger daadwerkelijk kan starten. De behoefte aan ondersteuning thuis is er wel degelijk, maar aanvragen voor de inzet van vrijwilligers in de thuissituatie worden vaak pas laat gedaan.
Inzet vrijwilligers
Vrijwilligers worden op diverse locaties ingezet voor de ondersteuning van cliënten en hun naasten. De meeste vrijwilligers worden ingezet in een hospice (77%). Een kleinere groep vrijwilligers wordt ingezet in de thuissituatie (16%) of zowel thuis als in het hospice (7%). Een vrijwilliger was per jaar gemiddeld 146 uur actief in een hospice en 42 uur in thuissituaties en zorginstellingen. In 2025 hebben vrijwilligers in totaal 1.887.170 uren besteed aan de directe zorg voor cliënten.
Wanneer ondersteuning in de thuissituatie binnen 24 uur na aanmelding start, of een opname in een hospice binnen 24 uur na aanmelding nodig is, dan wel in de avonduren of het weekend plaatsvindt, is er sprake van een crisissituatie of -opname. Meer dan de helft van de hospices en 74% van de thuisorganisaties hebben crisisondersteuning/-opname geboden. Hoewel het voor cliënten en naasten fijn is dat een ondersteuning zo snel gestart kan worden, kan de ondersteuning waardevoller zijn wanneer deze eerder start.
Taken vrijwilliger
De taken van een vrijwilliger verschillen per organisatie. In de meeste hospices zijn overdag (en in een enkel geval ook ’s nachts) continu vrijwilligers aanwezig. In de thuissituatie is dit meestal niet het geval en wordt de inzet afgestemd op de behoefte van de cliënt. Nachtinzetten zijn in thuissituaties en in zorginstellingen gebruikelijker dan in hospices.
De vrijwilligers verrichten geen medische taken of zwaar huishoudelijk werk, wel kunnen ze ondersteuning bieden bij verzorgende taken. Ook bieden de vrijwilligers een luisterend oor en emotionele ondersteuning. In de thuissituatie kunnen vrijwilligers taken overnemen van de mantelzorgers, zodat zij meer tijd voor zichzelf hebben of ’s nachts rustig kunnen slapen. Weten dat er iemand aanwezig is, kan de rust geven die op dat moment nodig is.
Naast het ondersteunen van cliënten en hun naasten, hebben vrijwilligers ook andere taken om de organisatie draaiende te houden. Hieraan besteden de lid organisaties gemiddeld 30 uur per week.
Scholing van vrijwilligers
Vrijwilligers die actief zijn in de palliatieve terminale zorg hebben soms een zorgachtergrond, maar vaak ook niet. De organisaties waar zij voor werken bieden de vrijwilligers verschillende scholingen waardoor zij goed toegerust zijn om dit waardevolle maar intensieve werk te kunnen doen. In 2025 heeft 97% van alle nieuwe vrijwilligers (locatie thuis en hospice) een introductiecursus gevolgd. Deze scholing werd aangeboden via de eigen organisatie, externe trainers of de VPTZ Academie. 68% van alle vrijwilligers (locatie thuis en hospice) heeft ook een vervolgtraining gevolgd.
Inzet per type organisatie
In hospices ontving een cliënt gemiddeld 140 uur zorg van een vrijwilliger. In thuissituaties en in zorginstellingen ligt dit aantal lager, respectievelijk 25 en 26 uur. In een bijna-thuis-huis ontvangen cliënten gemiddeld 9 uur ondersteuning van een vrijwilliger per dag. Bij de andere hospicetypes is dit 3 uur (high care hospices en palliatieve units). ’High care hospices en ’palliatieve units hebben gemiddeld 9 bedden; een bijna-thuis-huis heeft gemiddeld 5 bedden. Hospices met minder bedden hebben gemiddeld meer uren vrijwilligersinzet per cliënt per dag. Gemiddeld waren 82 vrijwilligers actief per bijna-thuis-huis, 96 vrijwilligers per high care hospice en 52 vrijwilligers per palliatieve unit. In de meeste hospices zijn vrijwilligers gedurende een groot deel van het etmaal continu aanwezig, terwijl in de nacht meestal de beroepsmatige zorg aanwezig is. Daarmee vervullen vrijwilligers in hospices vooral overdag een centrale rol in de ondersteuning van de cliënten en naasten. In de thuissituatie zijn vrijwilligers gedurende een kleiner deel van de dag, en niet per se dagelijks aanwezig.
1 Sommige organisaties zijn lid van beide koepelverenigingen. En lidorganisaties die pas onlangs zijn geopend of nog niet geopend zijn, zijn nog niet opgenomen in de Registratierappportage. Daarnaast zijn de vier leden gevestigd op Aruba, Bonaire en Curaçao buiten beschouwing gelaten.
2 Wij spreken op deze pagina over hospices waarbij in de Registratierapportage onderscheid is gemaakt tussen de drie verschillende hospicetypes op basis van de organisatievorm zoals geformuleerd door het ministerie van VWS voor de subsidieregeling Palliatieve terminale zorg: Bijna-Thuis-Huis (BTH), High Care Hospice (HCH) en Palliatieve Unit (PU). BTH, HCH en PU. In alle typen worden vrijwilligers ingezet, waarbij het organisatietype PU geen subsidie voor de inzet van vrijwilligers kan ontvangen. Voor de leesbaarheid spreken wij hier nu over hospices.
Voor het opstellen van deze pagina is informatie gebruikt van de Registratierapportage 2025 van Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ) Nederland en Associatie Hospicezorg Nederland (AHzN).
Meer weten over vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg? Bekijk dan de website van VPTZ Nederland of de AHzN.
* Met een ster aangegeven getallen zijn geëxtrapoleerde getallen. VPTZ Nederland en AHzN zetten jaarlijks een vragenlijst uit onder de aangesloten organisaties. De respons op de vragenlijst van 2025 was 98%. Om vergelijkingen te kunnen maken met voorgaande jaren, worden de cijfers vanuit de responsgroep geëxtrapoleerd naar het totaal aantal organisaties. Hierbij is ook rekening gehouden met de verhouding tussen typen organisaties (gewogen extrapolatie).
De kerncijfers worden mogelijk gemaakt door IKNL