Factoren die de gereedheid voor proactieve zorgplanning bij dementie beïnvloeden: een kwalitatieve interviewstudie

Inleiding

Ondanks het belang van proactieve zorgplanning in de dementiezorg, wordt het vaak uitgesteld. Inzicht welke factoren die de gereedheid (de bereidheid en het vermogen) ondersteunen en belemmeren is essentieel voor effectieve deelname aan proactieve zorgplanning. Het doel van deze studie was het identificeren van factoren die de gereedheid van mensen met dementie, naasten, en zorgverleners beïnvloeden.

Methodiek

Semigestructureerde kwalitatieve interviews werden uitgevoerd met mensen met dementie, naasten, en zorgverleners in verschillende zorgsettingen in Nederland. Inductieve kwalitatieve inhoudsanalyse werd gebruikt om belangrijke factoren te identificeren die de gereedheid beïnvloeden.

Resultaten

Voor mensen met dementie (n=6) werd de gereedheid bevorderd door een verlangen naar autonomie. Het werd belemmerd door een focus op het heden, een ervaren gebrek aan controle over de toekomst, het vermijden van gevoelige onderwerpen, en de afhankelijkheid van het initiëren van de gesprekken door zorgverleners. Voor zowel mensen met dementie als naasten (n=5) werd de gereedheid bevorderd door een wens om voor te bereiden op de toekomst, en belemmerd door de complexiteit van proactieve zorgplanning. (Een gebrek aan) samenwerking en sociale steun, eerdere persoonlijke ervaringen, en de relatie met de zorgverlener werkten zowel bevorderend als belemmerend. Er werden geen specifieke factoren geïdentificeerd die uitsluitend voor naasten van toepassing waren. Zorgverleners (n=13) rapporteerden factoren op individueel niveau: moeite met het bespreken van gevoelige onderwerpen belemmerde de gereedheid voor proactieve zorgplanning, terwijl (gebrek aan) persoonlijke prioriteit, (beperkte) scholing en training, en (gebrek aan) ervaring deze zowel konden bevorderen als belemmeren. Daarnaast rapporteerden zorgverleners ook factoren op organisatieniveau: interprofessionele samenwerking en communicatie bevorderden de gereedheid, terwijl (gebrek aan) implementatieleiderschap, (beperkte) tijd voor uitvoeren van proactieve zorgplanning, en (beperkte) procedurele ondersteuning deze zowel konden bevorderen als belemmeren.

Conclusie

De gereedheid voor proactieve zorgplanning bij dementie is dynamisch en wordt gevormd door persoonlijke, relationele en systemische factoren. Het aanpakken van deze factoren kan een tijdige en betekenisvolle implementatie van proactieve zorgplanning bevorderen, zodat toekomstige zorg aansluit bij de waarden en voorkeuren van mensen met dementie en hun naasten.

Relevantie voor praktijk

De inzichten helpen zorgverleners om proactieve zorgplanning beter af te stemmen op de gereedheid van mensen met dementie en naasten.

• Benader proactieve zorgplanning als een doorlopend en flexibel proces: start met onderwerpen waar de persoon zich klaar voor voelt en breid dit stapsgewijs uit. 
• Creëer een veilige gespreksomgeving, geef duidelijke informatie en bied herhaaldelijk laagdrempelige gespreksmomenten.
• Stimuleer het delen van ervaringen binnen het zorgteam, zodat proactieve zorgplanning gewaardeerd wordt als onderdeel van persoonsgerichte dementiezorg.

Referentie

Van Der Nulft, V., Stoppelenburg, A., Mahieu, L. A. I., Hoffstädt, H. E., Van Der Steen, J. T., Van Vliet, L. M., & Van Der Linden, Y. M. (2026). Factors influencing readiness for advance care planning in dementia: a qualitative interview study. BMC Palliative Care, 25(1). https://doi.org/10.1186/s12904-026-02012-4.

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel. 

Klik hier voor meer informatie over het project 'Gereed voor proactieve zorgplanningsgesprekken bij dementie'.

Klik hier voor meer informatie over de e-learning 'Gereed' (deels gebaseerd op de uitkomsten van deze publicatie).