Ontwikkelen en testen van een voorspellend model van symptomen voor pijn bij thuiswonende kwetsbare ouderen in de laatste levensfase.

Inleiding

Het beoordelen van pijn is een belangrijke stap in de pijnmanagement bij ouderen in de laatste levensfase. Bij ouderen is pijnbeoordeling vaak lastig, omdat pijn wordt ondergerapporteerd en zich kan uiten in atypische klachten of samenvalt met andere belastende symptomen. Angst, vermoeidheid, verminderde eetlust, misselijkheid, slapeloosheid, kortademigheid en (verstoord) ontlastingspatroon hangen samen met pijn bij palliatieve patiënten. Inzicht in deze symptomen als mogelijke voorspellers kan helpen om onderliggende pijn beter te herkennen. Dit onderzoek had als doel een voorspellend model te ontwikkelen en te testen voor pijn bij thuiswonende kwetsbare ouderen in de laatste levensfase.

Methodiek

In deze cross-sectionele observationele studie hebben wijkverpleegkundigen van meerdere organisaties in Nederland patiënten geïncludeerd (levensverwachting < 1 jaar, leeftijd ≥ 65 jaar, thuiswonend en kwetsbaar). De uitkomst pijn en symptomen werden gemeten met behulp van het Utrecht Symptoom Dagboek. Ook werden demografische en gezondheidsvariabelen verzameld, zoals de relevante covariaten leeftijd, geslacht en woonsituatie. Multivariabele logistische regressie en minimum Akaike Information Criterion (AIC) werden gebruikt om het model te ontwikkelen en Receiver Operating Characteristics (ROC)-analyse om het model te testen. Daarnaast werd de voorspelde kans van pijn gegeven voor groepen verschillend in leeftijd en geslacht.

Resultaten

Bij 157 patiënten werd de data verzameld. Het uiteindelijke model bestond uit slapeloosheid (Odds Ratio [OR]=2.13, 95% betrouwbaarheidsinterval [CI]=1.01-1.30), vermoeidheid (OR=3.47, 95% CI=1.11-1.43), geslacht (vrouw) (OR=3.83, 95% CI=2.11-9.81) en leeftijd (OR=-1.59, 95% CI=0.92-1.01) als voorspellende variabelen. Er is een algemene dalende trend voor leeftijd; oudere personen hebben minder last van pijn en vrouwen hebben een hogere kans om pijn te ervaren. De modelprestaties werden als redelijk aangeduid met een sensitiviteit van 0.74 (95% CI=0.64-0.83) en een positieve voorspellende waarde van 0.80 (95% CI=0.70-0.88).

Conclusie

Slapeloosheid en vermoeidheid zijn voorspellende symptomen voor pijn, vooral bij vrouwen en jongere patiënten. Het verder testen van dit exploratieve model in is nodig voordat klinische implementatie kan plaatsvinden.

Relevantie voor praktijk

De inzichten uit deze publicatie kunnen professionals helpen om pijn bij kwetsbare, thuiswonende ouderen in de laatste levensfase eerder en beter te herkennen, vooral wanneer pijn niet expliciet wordt geuit. Het voorspellend model ondersteunt klinisch redeneren en kan besluitvorming versterken in situaties waarin pijn moeilijk te beoordelen is.

• Wees extra alert op onderliggende ervaring van pijn bij slapeloosheid en vermoeidheid
• Gebruik symptoompatronen ter ondersteuning van pijnbeoordeling, met name wanneer directe pijnrapportage ontbreekt of onzeker is.
• Gebruik symptoominformatie om onderliggende pijn bespreekbaar te maken, zonder deze signalen als besliscriteria voor pijnbehandeling te hanteren.

Referentie

van Veen S, Drenth H, Hobbelen H, Krijnen W, de Graaf E, Finnema E. Development and testing of a predictive model of symptoms for pain in community-dwelling frail older people in palliative care. BMC Palliat Care. 2025 Oct 14;24(1):252. doi: 10.1186/s12904-025-01888-y. PMID: 41088067; PMCID: PMC12522293.

Meer informatie

Kijk hier voor het artikel.